LOADING

Type to search

Эмч зөвлөж байна

Д.Энхбаяр: Бруцеллёзын онцлог нь өвдөг, тохой, мөр, түнх зэрэг том үеүдийг хамардаг

Share

120/80 Эрүүл мэндийн нэвтрүүлэгт ХӨСҮТ-ийн Зооноз бруцеллёзын тасгийн эрхлэгч Д. Энхбаяр оролцож, Бруцеллёз өвчний талаар ярилцлаа.

Манай улсын хувьд бруцеллёз өвчин нь Зоонозын халдварт өвчин буюу малаас хүнд халдварладаг өвчлөл дотроос харьцангуй их буюу 80-аад хувийг эзэлдэг. Шинж тэмдэг нь бүдэг эхэлдэг. Малын гаралтай бүтээгдэхүүн хэрэглэж байгаа хүн бүр уг өвчнөөр өвчлөх эрсдэлтэй. Энэ нь хүний хөдөлмөрийн чадварыг алдагдулдаг аюулт өвчин.

-Бруцеллёз нь ужиг, удаан явцтай, хожим хүндрэлүүд үүсдэг. Бруцеллёзоор өвчилснөөс хойш хэдий хугацаанд хүндрэлүүд үүсдэг вэ, өвчний үйл явц яагаад далд хэлбэртэй байдаг вэ?

-Уг өвчний үүсгэгч нь өвөрмөц онцлогтой. Өвчнийг үүсгэгч нь бруцелл хэмээх нян юм. Бруцеллёзоор өвчилсөн мал амьтантай харьцах, төл, эхэс гардах, түүхий эдтэй харьцах, боловсруулах, өтөг бууц цэвэрлэх үед гэмтсэн арьс салстаар, өвчтэй мал амьтны түүхий сүү, халуун цус уух, түүхий болон шүүрхий элэг идэхэд хоол боловсруулах замаар малын бууц, ноос зэргийг цэвэрлэх үед нянгаар бохирдсон тоосоор буюу амьсгалын замаар нян хүний биед орж өвчлүүлдэг.

 Хүний биед гаднаас нян, бактер ороход хүний дархаллын систем ажиллаж эхэлдэг. Нянгийн хэмжээ бага, дархлаа сайтай байвал өвчлөхгүй байх боломжтой. Нян их хэмжээгээр биед орсноор өвчин үүсгэдэг. Биед орсон нян хүний тунгалгийн булчирхайд очиж үрждэг. Үений шингэн нян үржих таатай орчин болдог бөгөөд аажмаар үеийг гэмтээж байдаг. Үений шингэн байхгүй болсноор явж, суух, гар хөлөө хөдөлгөхөд хүндрэлтэй болдог. Уг өвчин нь хөдөлмөрийн чадварыг 50-70 хувь алдагдуулдаг гэж үздэг. Өвдөг, тохой зэрэг том үеүдийг хамардаг. Гол онцлог нь түнхийг гэмтээдэг бөгөөд бруцеллёзоор олон жил өвчилсөн хүн хазганаж явдаг. Шинж тэмдэг нь илрэхгүйгээр удаан хугацаанд аажмаар өвчлүүлдэг.

-Халуурах шинж тэмдэг илэрдэг. Шинж тэмдгийн талаар ярихгүй юу?

-Шалтгаан нь тодорхойгүйгээр 2-3 сар халуурдаг. Малчин, мал аж ахуйн мэргэжилтэн зэрэг эрсдэлт бүлгийн хүмүүс халуурсан тохиолдолд бруцеллёз байх магадлал өндөртэй. Бусад хүмүүсийн хувьд шалтгааныг тодруулах гэж ихээхэн цаг хугацаа алддаг. Хурц үед нь халуурах, үе мөч өвдөх зэрэг шинж тэмдгээр илрүүлэх боломжтой. Гэхдээ архаг үед нь илрүүлэхэд тун хэцүү. Үе мөч өвддөг халдварт бус өвчнүүд их байдаг. Эцсийн оношийг шинжилгээгээр баталгаажуулдаг.

-Ямар ямар шинж тэмдгүүд илэрдэг вэ?

-Сүрьеэгийн үений үрэвслүүдтэй төстэй халуурах шинж тэмдэг илэрдэг. Дархаллын системийг хямраадаг учир ядрах, сульдах, үе мөч толгой өвдөх, шөнө их хэмжээгээр хөлрөх / үрэвслийн процесс шөнө эрчимтэй явагддаг /, мөн хэт турах зэрэг шинж тэмдгүүд илэрдэг. Бруцеллёзын онцлог нь өвдөг, тохой, мөр, түнх зэрэг том үеүдийг хамардаг. Хурц үедээ халуурах шинж тэмдэг илэрдэг. Архаг явц сэдрэх сэдрэх үед халуурахгүй. Эдгээр шинж тэмдгүүд нь энгийн, ерөнхий шинж тэмдгүүд учир анзааралгүй хугацаа алдах тохиолдол их. Бруцеллёз өвчин архагшсан үед үе мөчний хөдөлгөөн хязгаарлагдах, ууц нуруу, мэдрэлийн судал дагаж өвдөх, элэг, дэлүү томрох, зүрх, бөөр, давсаг мэдрэлийн тогтолцоо гэмтэх, сэтгэцэд өөрчлөлт орох үр зулбах, дутуу төрөх зэрэг шинжүүд илэрнэ.

-Бруцеллёзыг илрүүлэх нарийн шинжилгээ нь ямар шинжилгээ байдаг вэ?

-Сүүлийн үед бруцеллёзыг илрүүлэх шинжлэх ухааны аргууд нэвтэрч байна. Зөвхөн ХӨСҮТ-д л эцсийн оношийг тавьж байсан бол одоо сумын лабораторид оношилж, бруцеллёз гэдгийг мэдэх  98-99 хувийн боломжтой болсон.

-Эмчилгээний талаар ярихгүй юу, танай эмнэлэгт бруцеллёзоор өвчилсний улмаас үе мөчний эргэшгүй өөрчлөлтөд орсон залуучууд ирэх тохиолдол бий юу?

-Эрт үедээ илрүүлвэл бүрэн эмчлэх боломжтой. Мэдэхгүй удах тусам эмчлэхэд хүндрэл үүснэ. Манай эмнэлгээр үйлчлүүлсэн бруцеллёзын халдвартай хүмүүсийн ихэнх нь чих хатуутай болсон байдаг. Мэдрэлийн хувьд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл нь энэ. Бруцеллёзын архаг хэлбэр нь сонсгол нөлөөлдөг. Социализмын үед уг өвчинтэй сайн тэмцэж байсан. Учир нь малын өвчлөл нь их өндөр байсан. 1958 онд 1650 хүн жилд шинээр өвчилсөн гэж бүртгэгдсэн. 1990 он гэхэд үүнийг 10 мянгад 0,001 промиль хүртэл бууруулж чадсан. Зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээр энэ тоо хэвэндээ орсон. Одоогоор тогтвортой хэмжээнд байна.  

-Хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

-Малчид, мал аж ахуйтай харьцдаг хүмүүс энэ өвчний талаар мэдлэг мэдээлэл сайтай байвал урьлчилан сэргийлэх бүрэн боломжтой. Малын гаралтай бүтээгдэхүүнийг түүхийгээр нь хэрэглэхгүй байх хэрэгтэй. Сүү зардаг хүмүүс түүхий сүүг байн байн амссанаар энэ өвчлөлд өртөх эрсдэлт бүлэгт хамаардаг.

Бруцеллёз өвчнийг үүсгэгч нян нь усанд хоёр сар, сүүнд 40 хоног, баяслагт хоёр сар, түүхий маханд гурван сар, арьс ширэнд дөрвөн амьдрах чадвартай байдаг.

Бруцеллёз өвчний ерөнхий мэдээлэл

Бруцеллёз нь бруцеллын төрлийн нянгаар үүсч тулгуур хөдөлгөөний эрхтэн, мэдрэлийн тогтолцоо, дотор эрхтэнийг давамгайлан гэмтээж, хөдөлмөрийн чадварыг удаан хугацаагаар алдагдуулах, ,тахир дутуу болгох хандлагатай ихэвчлэн халууралт, хордлогын шинжээр илэрдэг өвчтэй мал, амьтнаас дамжин халддаг халдварт өвчин. Дэлхийн 100 гаруй оронд хүний бруцеллёзын өвчлөл бүртгэгдэж, жилд 500,000 гаруй хүн шинээр өвчилдөг. Манай улсад жилд дундажаар 400-500 хүн буюу 10000 хүн ам тутумд 1-2 хүн шинээр өвчилж байна. Дорнод, Архангай, Өвөрхангай, Сүхбаатар, Дорноговь зэрэг аймгуудад өвчлөл өндөр бүртгэгддэг.

Бруцеллёз өвчин хүнд хэрхэн халдварладаг вэ?

Өвчтэй малыг нядлах, мах эвдэх, гэдэс дотор эрхтэн цэвэрлэх, арьс шир боловсруулах, ноос ноолуур бэлтгэх, төл хүлээн авах, мал саах үед гарын жижиг шарх, шалбархайгаар буюу хавьтал ахуйн замаар халдварлана

Бруцеллёз өвчтэй мал амьтны түүхий ба дутуу боловсруулсан мах ,махан бүтээгдэхүүн, түүхий сүү, бяслаг, цөцгий, амьтны халуун цус зэргээр хоол боловсруулах замаар халдварлана.

Малын ноос ноолуур, хөөвөр, хялгас бэлтгэх, цуглуулах, боловсруулах, малын өтөг бууц арилгах, цэвэрлэх үед тоос шороогоор дамжин амьсгалын замаар халдварлана.

Бруцеллёз өвчинд ямар хүмүүс илүү өртөмхий байдаг вэ?

Гол төлөв малчид, саальчид, малын эмч, мэргэжилтнүүд тэдний үр хүүхэд, мал амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн, түүхий эд боловсруулдаг үйлдвэрийн ажилчид, түүхий сүү, мах махан бүтээгдэхүүн, цус хэрэглэдэг хүмүүс, малын түүхий эдийн ченжүүд зонхилон өвчилдөг.

Бруцеллёз өвчний үед ямар шинж тэмдэг илэрдэг вэ?

Оройд халуурах, бие сулрах, шөнө орондоо хөлрөх, үе мөч, яс булчин, ууц нуруугаар өвдөх, толгой өвдөх, нойргүйдэх шинжээр эхэлдэг. Өвчнийг хурц үед нь эмчлүүлээгүйгээс ужиг архаг хэлбэрт шилждэг. Архаг хэлбэрийн үед тулгуур эрхтнүүдэд өөрчлөлт гарч гар хөлийн том үений уут, яс мөгөөрс үрэвсэж зарим тохиолдолд хэлбэр дүрсээ алддаг. Мэдрэлийн тогтолцооны гэмтэл нь: мэдрэлийн судал дагаж өвдөх, үрэвсэх,сэтгэх чадвар муудах зэргээр илэрнэ. Дотор эрхтэний гэмтэл нь зүрх, элэг, дэлүү үрэвсэж үйл ажиллагаа нь өөрчлөгдөх, шээс бэлгийн замын хэлбэр нь бөөр давсагны үйл ажиллагаа алдагдах, үр зулбах, дутуу төрөх, бэлгийн сулрал болох, үргүйдэлд хүргэх уршигтай.

Хүний бруцелёз өвчнийг хэрхэн оношлох вэ?

Эмнэлзүйн хувьд янз бүрийн шинж тэмдгээр илэрдэг учир лабораторийн шинжилгээ чухал ач холбогдолтой. Иймээс өөрийгөө бруцеллёзоор өвчилсөн байж магадгүй гэж сэжиглэвэл харьяа эмчдээ хандан бруцеллёзын шинжилгээ өгөх хэрэгтэй.

Лабораторийн шинжилгээнд сорьц дээжлэх, шинжлэх

Халдварын сэжигтэй өвчтөнөөс 3 шатлалт сорьц авна. Өвчтөн халуунтай байх үед 6-7мл цус авч, 2-3 цагийн дараа 6-7 мл цус, дахин 2-3 цагийн дараа 6-7 мл цусыг EDTA-тай вакум теннерт авч нян харах, нян судлал, ийлдэс судлал, молекул биологи, биологийн шинжилгээгээр тус тус шинжилж бруцеллёзын нян болон үүсгэгчийн ДНХ дарааллын тодорхойлно.

Бруцеллёз өвчнөөс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

  • Малтай айл өрх, мал аж ахуйн нэгж байгууллагууд мал сүргээ жил бүр бруцеллёз өвчнөөс сэргийлэх үзлэг шинжилгээнд бүрэн хамруулж вакцин хийлгэн бруцеллёз өвчтэй малыг тусгаарлах
  • Төл хүлээх авах, арьс шир бэлтгэх, мал саах, ноослох, нядлах, өтөг бууц цэвэрлэхдээ хөдөлмөр хамгааллын хувцас /амны хаалт, хормогч, резинэн бээлий/ өмсөх, малын эхэс, зулбадсыг нүхэнд булах, устгахдаа дэгээ ашиглах, эдгээр үйлдлийн дараа гараа савандаж бүлээн усаар сайтар угаах
  • Мал амьтны түүхий сүү, цөцгий , мах махан бүтээгдэхүүн, элэг,цус, цусан бүтээгдэхүүнийг сайтар боловсруулж хэрэглэх
  • Түүхий мах хэрчсэн хутгыг угааж цэвэрлэлгүйгээр талх, хиам, бяслаг, алим зэрэг шууд хэрэглэдэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг хэрчихгүй байх
  • Бууз , хушуур, баншны махын түүхийгээр нь амтлахгүй байх
  • Мал амьтны гаралтай түүхий хүнсний бүтээгдэхүүнтэй харьцсаны дараа гараа заавал угааж байх.
  • Малын өтөг бууцыг дулааны улиралд овоолон хатаах, сийрэгжүүлэх ба 20%-ийн хлорын шохойн уусмалаар ариутгах
  • Халуурах, хөлрөх, толгой ,үе мөч, ууц нуруугаар өвдөх, хоол унданд дургүй болох зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл дариу эмчид үзүүлж, шинжилгээ хийлгэн эмчлүүлэх хэрэгтэй.

Эх сурвалж ZAAG.MN

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!