LOADING

Type to search

Uncategorized

Ц.Анхбаяр: Нойрны хямралын нэг гол шалтгаан нь түгшүүр

Share

Хавдар судлалын үндэсний төвийн эмч нар иргэдийн эрүүл мэндийн боловсролд зориулсан зөвлөгөө мэдээллийг шууд дамжуулалтаар хүргэдэг билээ. “Түгшүүр ба нойр” сэдвийн хүрээнд тус эмнэлгийн сэтгэл зүйч Ц.Анхбаяр дараах зөвлөгөө, мэдээллийг хүргэснийг сийрүүлэн хүргэж байна.

-Түгшүүр гэж юу вэ?

-Түгшүүр гэдгийг шинжлэх ухааны үүднээс тайлбарлавал,

Нэгдүгээрт, нөхцөл байдал, үйл явдал, харилцаа зэрэг гадны хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр бие организмд цочрол үүсэх,

Хоёрдугаарт, бодол санаа, болж өнгөрсөн үйл явц, асуудлууд гэх зэрэг стресс үүсгэгчийн эсрэг хариу үйлдэл юм.

Түгшүүр гэдэг нь өөрийн гэсэн үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл бие махбодыг хамгаалах үүрэгтэй хариу үйлдэл юм. Хүнд болзошгүй аюул тохиолдох үед урьдчилж анхааруулах, бодит байдалд үндэслэн аюулыг тодорхойлох үүрэгтэй гэж үздэг.

-Түгшүүрт автсан гэдгээ хэрхэн тодорхойлох вэ, ямар шинж тэмдэг илрэх вэ?

-Түгшүүр бие махбодод олон янзаар илэрч болно. Түгшүүрийг зөв удирдаж чадахгүйгээс даамжирсан тохиолдолд бие махбодын хувьд зүрхний цохиолт, амьсгалын тоо олшрох, даралт ихсэх, нойргүйдэх, дархлаа муудах зэрэг шинжүүд илэрдэг. Дархлаа муудсанаар цаашлаад олон төрлийн эмгэг үүсэх үндэс суурь болдог.

Сэтгэл хөөрлийн түвшинд гэвэл аливаа зүйлд хүчин мөхөс мэдрэмж төрөх, сул дорой, ямар нэгэн найдваргүй мэт санагдах, яг юу мэдэрч байгаагаа ойлгохгүй байх, шийдвэр гаргахад асуудал үүсэх зэрэг шинжүүд илэрдэг. Үйл хөдлөлөөр нь тухайн хүнийг түгшүүртэй байгаа эсэхийг мэдэх боломжтой. Тухайлбал, ямар нэгэн байдлаар түгшүүрт автсан хүн сууж чадахгүй холхих, хумсаа мэрэх, үсээрээ оролдох, хуруугаараа юм тогших, хөлөө савлах гэх мэт үйл хөдөлгөөнүүдийг хийдэг.

-Их, бага хэмжээгээр түгшүүрт автаж, түүнийгээ шийдэхгүй яваад байвал хүний эрүүл мэндэд ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

-Түгшүүрийг үүссэн түвшингээр нь ялгаж үздэг. Бүр даамжирсан тохиолдолд түгшүүрийн эмгэг үүсэх эрсдэлтэй. Энэ тохиолдолд заавал сэтгэцийн эмчийн хяналтан дор эмчилгээ хийлгэх шаардлагатай байдаг.

Өдөр тутам хуримтлагдсан түгшүүрийн нөлөөгөөр зүрх судасны эмгэг, нойргүйдэл үүсдэг. Өөрөөр хэлбэл, байнгын анхаарал сэрэмж, стресстэй байснаар бие организм цаанаасаа тайвширч болохгүй гэсэн дохиог өгч, хүний бие амрахгүй, зөв унтаж чадахгүйд хүрдэг.

Стресс нь хоол боловсруулах эрхтэн тогтолцоонд доголдол үүсгэдэгтэй адил түгшүүр нь мөн ходоод, гэдэс, хоол боловсруулах эрхтэний эмгэг үүсгэх аюултай.

– Түгшүүрээс ангижрахад үр дүнтэй арга юу вэ?

-Түгшүүр, стрессийг тайлах хүн бүрийн мэддэг нийтлэг арга бол дасгал хөдөлгөөн, зөв хооллолт, эрүүл амьдралын хэв маяг. Өдөр тутамдаа мөрдөж болох хамгийн энгийн бөгөөд үр дүнтэй гурван аргыг жишээ татая.

Нэгдүгээрт, амьсгалын дасгал. Түгшүүрийн үед өнгөц бөгөөд хурдан амьсгалдаг. Энэ нь зүрх судас, цусны эргэлт, даралтанд нөлөөлдөг гэж дээр дурьдсан. Буруу амьсгалах үед тархинд хангалттай хүчил төрөгч очдоггүй. Дээрээс нь манайх шиг утаатай нөхцөлд тэр хэмжээгээр дутуу амьсгалж, хүчил төрөгчөө дутуу авч байна гэсэн үг.

Энэ үед хийж болох энгийн амьсгалын дасгал бий. “Хайрцагаар амьсгалах” гэж нэрлэгдсэн энэхүү дасгалыг хамраараа 4 секундын турш аажимхан амьсгаа аван хэвлий рүүгээ татаж, дөрвөн секунд түгжээд дахин 4 секунд амаараа удаан гаргаж хийнэ. Амьсгаагаа аажмаар гаргасны дараа дахин дөрвөн секунд түгжинэ.

Хоёрдугаарт, одоо цагтаа төвлөрөх. Ирээдүйд амьдарч байгаа хүн түгшүүртэй, одоод амьдарч байгаа хүн амар амгалан, аз жаргалтай байдаг гэж үг бий. Дээр дурьдсан амьсгалын дасгалыг хийчихээд гэртээ өөрийн тав тухтай орчинд, хайртай хүмүүсийнхээ дунд суугаа үед түгшүүрийг тайлж болно. Одоо цагтаа төвлөрөх тодорхой аргууд бий. Тухайлбал, таван мэдрэхгүйгээ ашиглаж, одоо цагтаа төвлөрөх арга гэж бий. Ойр орчимдоо байгаа таван обьектийг 1-2 секунд ажиглаад нэрлэх, биедээ хүрэлцэж байгаа дөрвөн зүйл, нүдээ аниад сонсогдож байгаа гурван чимээ, үнэртэж байгаа хоёр зүйл, амталж байгаа нэг зүйлээ мэдэрч, нэрлэх. Үүнийг хийгээд заншвал зөвхөн тоолж, нэрлэх гэхээс илүүтэй хийж байгаа үйлдэл бүхэндээ тусгах, анхаарлаа бүрэн төвлөрүүлэх боломжтой.  Түгшүүртэй үед орчныхоо зүйлсийг ажиглахгүй, сайхныг нь мэдрэхгүй.

Гуравдугаарт, харах өнцгөө өөрчлөх. Бидний тархи маш хүчтэй булчин. Түүнийг ажиллуулж байх ёстой. Ой санамж нэг төрлийн мэдээллийг багцалж, зөвөөр хадгалдаг. Түүнтэй адил эерэг, сөрөг бодлууд ч ижил төрлийн бодлуудаа өөртөө нэгтгэж багц болдог. Ямар төрлийн бодлоор тархиа тэжээж байгаагаа бодох нь их чухал. Тиймээс сайн сайхан зүйл бодож тархиныхаа булчинг эерэг зүйлээр тэтгэх хэрэгтэй.

-Өнөөгийн нийгмийн амьдралыг харахаар хүмүүсийн дунд нойргүйдэл, нойрны хямрал түгээмэл болжээ. Хүссэн үедээ унтаж чадахгүй байх, унтаад сэрсэн ч бие амраагүй мэт байх зэрэг янз бүрийн нойрны асуудлууд тулгарч байна. Нойрны хямрал ер нь юунаас болж үүсдэг юм бэ?

-Унтах цаг, хооллолт, унтах орчин, буруу зуршил, эрүүл мэндийн байдал, сэтгэлзүй зэрэг маш олон шалтгаантай. Биед ямар нэгэн эрдэс бодис дутагдлаа гэхэд л нойрны хямрал үүсэх эрсдэлтэй.

Нойрны хямралын нэг гол шалтгаан нь түгшүүр. Манайхаар үйлчлүүлэгчдийн дийлэнх нь түгшүүрээс үүдэлтэй нойрны хямралтай болсон байдаг.  

Мөн мэдээж хэрэг унтах цаг маш чухал. Тогтмол цагт унтаж, сэрдэг хүмүүс ховор. Тэгэхээр хүний физиологийн цагт доголдол үүснэ. Хүн 7-8 цаг унтаж амрах шаардлагатай. Хүмүүс хэдэн цагт унтсан нь хамаагүй, найман цагийн нойроо авчихлаа, 8-9 цаг унтчихаад байхад яагаад амраагүй мэт байна гэж ярьдаг. Хүний бие организм байгалиасаа нар мандахаар сэрэх, нар жаргаж, харанхуй олохоор унтах зохицуулалттай. Буруу цагт унтсанаар бие махбодод аюулд өртсөн байна гэдэг мэдээлэл боловсруулагдаж, гүн нойрсож чаддаггүй гэсэн үг.  

Унтах орчингоо зөв бүрдүүлэх нь чухал. Унтахад таатай, тухтай орчин бүрдсэн үү? Үүнд өрөөний температур чухал нөлөөлтэй. Унтахад хамгийн тохиромжтой температур 15-19C байдаг. Ийм сэрүүн орчинд унтаж байна уу, үгүй юу.

Орондоо хэвтэнгээ хооллох, зурагт үзэх, ажлаа хийх зэргийг хязгаарлах хэрэгтэй. Оронд зөвхөн унтах ёстой гэсэн дохиог бие махбодод өгөх хэрэгтэй. Дэлгэцнээс ялгардаг цэнхэр туяа нь бидний нойрны хэмнэлийг алдагдуулж, хиймэл нар шиг нөлөөлж болохуйц юм. Тиймээс унтахаас өмнө 2 цагийн өмнө дэлгэцийг хязгаарлах нь маш чухал.

Унтахаас өмнө ямар нэгэн зүйлийг хийх дадал зуршилтай болчихвол бие махбод цаанаасаа унтах цаг ойртож байгаа юм байна гэдэг дохиог өгч байдаг. Тухайлбал, унтахаас өмнө ном унших, халуун ваннд суух, арьсаа арчлах гэх мэт.

-Нойрны эм хэрэглээд унтах нь нойргүйдлийг даван туулахад оновчтой арга мөн үү?

-Нойрны эм, эм тариа, архи, тамхины хэрэглээ нь өнгөц түвшинд л амраана уу гэхээс бүрэн амраахгүй. Стресс, түгшүүрээ тайлж, зөв цагт, зөв орчинд унтах юм бол илүү сайн амарч, гүн нойрны түвшинд хүрнэ.

– Гүн нойрсоход шаарлагатай арга техник гэж бий юу?

-Юун түрүүнд стресс, түгшүүрийн түвшинг буулгаж, амьсгалын дасгал хийх хэрэгтэй. Унтахаас өмнө иог, бясалгал, сунгалтын дасгал хийж болно. Эдгээр нь нэг ёсондоо унтах дохиог өгдөг унтахын өмнөх дадал юм.

Гүн нойрсоход туслах хоёр аргыг танилцуулая.

Нэгдүгээрт, амьсгалын дасгал. Дээр дурьдсан “хайрцагаар амьсгалах” аргын хугацааг уртасгана. Дөрвөн секунд хамраараа амьсгал авч, долоон секунд түгжээд найман секунд удаанаар, амаараа амьсгалаа гаргана. Амьсгал авч байгаа хугацаанаас гаргаж байгаа нь хоёр дахин урт байвал илүү үр дүнтэй. Амьсгалахдаа хэт хүчлэхгүй, зуугуухан гаргаарай.

Хоёрдугаарт, бие махбодоо ажиглах. Унтахын өмнө орондоо хэвтэнгээ хөлийн хуруунаасаа эхлээд биеийн бүх булчингаа суллаж, өөрийн биеийг анзаарах хэрэгтэй. Тухайлбал, хөлийнхөө булчинд анхаарлаа хандуулаад сулла. Ингэхдээ тухайн хэсгээ хөдөлгөөрэй. Хэрэв булчингийн хөдөлгөөнийг мэдэрч чадахгүй байвал амьгалын дасгалтай хослуулж хийгээрэй. Амьсгалаа авахдаа хэсэг хугацаанд булчингаа чангална, гаргахдаа удаанаар суллана. Ингээд дээшлээд шилбэний булчин, гуя, хэвлий цээж, гар, хүзүү гээд явна.

Эх сурвалж: ХСҮТ

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!